/ ungthu

Ung thư đến từ đâu?

Sáng ngày 04/07, trên báo Zing.vn đưa tin về việc bùng phát căn bệnh ung thư ngay tại thủ phủ khu công nghiệp hoá dầu Formosa. Sau khi đọc xong bài viết này, Khám Bác Sĩ lại băn khoăn đi tìm lời giải cho câu hỏi: " Ung thư đến từ đâu?". Có phải như các chuyên gia vẫn đưa ra nhận định rằng: "80% người mắc ung thư do nhân tố môi trường", hay chính bàn tay con người đưa ung thư đến với con người?

Câu chuyện được bắt đầu khi Wu Song-lin, chàng giáo viên tiếng Anh, trở về Vân Lâm vào tháng 8/2012 sau gần 10 năm lưu lạc ở Đài Bắc, với mong muốn phát triển nền nông nghiệp sạch không thuốc trừ sâu cho quê nhà.

alt
Một góc khu công nghiệp khổng lồ của Formosa tại Vân Lâm. (Ảnh: Zing.vn)

Vùng quê nghèo Vân Lâm của anh vốn là một trong 4 vựa lương thực nổi tiếng nhất Đài Loan (cùng với Đài Nam, Chương Hóa và Gia Nghĩa). Giấc mơ làm nông nghiệp sạch cho quê là giấc mơ ấp ủ từ lâu của anh.

Nhưng anh Wu, 35 tuổi, cùng những người bạn của mình nhanh chóng phát hiện ra vùng đất quê hương đã rơi vào tình trạng ô nhiễm quá nặng mà nguyên nhân vì tổ hợp điện - dầu khí - naphtha khổng lồ của Formosa nằm cách nơi anh ở chưa đầy 10 km.

Xã Mạch Liêu, nơi anh đang ở và làm việc, hiện là địa phương có tỷ lệ ung thư cao nhất toàn Đài Loan. "Chúng tôi trước đó đã nghe về ô nhiễm nhưng không ngờ tình trạng lại kinh hoàng đến vậy", anh Wu kể.

Bùng phát ung thư

Năm 1994, tập đoàn Formosa lần đầu tới vùng quê nghèo Vân Lâm ở phía Nam Đài Loan để xây dựng khu hoá dầu Naptha số 6 của mình - sau khi thất bại không xin phép được ở Nghị Lan và Đào Viên ở phía Bắc trong suốt 8 năm trời (đều bị từ chối vì lý do môi trường).

Lãnh đạo Vân Lâm khi đó chấp nhận dự án với hy vọng thay đổi đời sống người dân cùng lời hứa mang hàng trăm nghìn việc làm thêm cho địa phương của tập đoàn Formosa.

Tới năm 1998, nhà máy khai thác naptha của Formosa chính thức hoạt động trên vùng đất lấn biển ở phía Tây của Vân Lâm. Cùng lúc đó khu tổ hợp công nghiệp này nhanh chóng được mở rộng lên 2.604 hecta với nhà máy hoá dầu, nhà máy điện... trở thành một trong những khu công nghiệp lớn nhất Đài Loan với hơn 100.000 công nhân.

Nhưng chỉ mười năm sau khi Formosa vào hoạt động, những thông tin đầu tiên về bùng phát ung thư ở Vân Lâm bắt đầu được giới khoa học và báo chí Đài Loan đưa tin.

Trong bán kính 10-20 km quanh Formosa, những làng ung thư bắt đầu xuất hiện ở các xã như Đài Tây, Đông Thế, Luân Bội, Tứ Hồ, Bao Trung và Mạch Liêu.

alt
Các xã Đài Tây, Đông Thế, Luân Bội, Tứ Hồ, Bao Trung và Mạch Liêu quanh nhà máy của Formosa bắt đầu xuất hiện các làng ung thư. (Ảnh: Zing.vn)

Năm 2009, giáo sư Chan Chang-chuan của Đại học Đài Loan (NTU) công bố nghiên cứu cho thấy tỷ lệ ung thư ở các xã lân cận Formosa cao gấp 1,7 lần so với các thành phố và địa phương khác ở Đài Loan.

Tỷ lệ ung thư gan ở xã Đài Tây đã tăng 30% trong vòng 9 năm, trong khi tỷ lệ ung thư nói chung tăng tới 80%. Tới 2012, nghiên cứu của giáo sư Chan cho thấy tỷ lệ ung thư của người dân sống trong bán kính 10 km của dự án trong giai đoạn 2008 - 2010 đã tăng gấp 4 lần so với giai đoạn 1999 - 2001 (dự án Formosa vận hành từ 1998).

"Nhà tôi mỗi năm có hai đám tang"

Nhà thầy Huang Yuan-he, trưởng khoa tại Đại học Minh Đạo, có tới 6-7 người thân mất vì ung thư chỉ trong vài năm qua: bố, mẹ, chị họ, anh họ, thím và cậu.

Ngoài người thân, ông còn nhiều bạn bè khác cũng bị mất vì căn bệnh quái ác. Hầu hết những người mất đều vì ung thư gan hoặc ung thư phổi. "Bắt đầu từ năm 2012, người nhà tôi lần lượt qua đời. Năm 2013 cha và anh họ tôi mất, năm 2014 đến lượt mẹ và cậu tôi...," ông nói.

Từ 2012, mỗi năm, ông Huang lần lượt chứng kiến hai đám tang. Cha mẹ ông Huang đều đã 80 tuổi, nhưng "anh họ, chị họ đều mất lúc khoảng 60 tuổi, với người Đài Loan thì 60 tuổi vẫn còn trẻ," ông giải thích. (Tuổi thọ trung bình người Đài Loan năm 2015 là 79,84 tuổi với phần lớn người già đều sống trên 80-85 tuổi).

Nhà ông Huang ở Đài Tây cách Formosa khoảng 20 km và trong năm có 8 tháng gió từ Formosa thổi về hướng nhà ông. "Mọi việc Formosa đều phủ nhận hết," ông Huang nói.

Trong xã ông độ tuổi người chết ngày một trẻ. "Có những cháu bé bị ung thư não mất lúc mới 14-16 tuổi, hoặc có mấy người mới hơn 30 tuổi đã chết," ông Huang kể.

alt
Bà Hồng Quế Hương, 83 tuổi, qua đời năm 2012 vì ung thư bàng quang, nhiễm độc niệu quản, nhiễm độc máu và suy hô hấp. Người nhà của bà cho biết, những năm gần đây, nguyên nhân lớn khiến người cao tuổi trong vùng qua đời đều là ung thư, trong đó chủ yếu ung thư phổi. (Ảnh: Zing.vn)

Sau 10 năm dân số giảm 40.000 người.

Trung bình mỗi năm ở Vân Lâm có khoảng 3.000 - 4.000 người rời đi. 10 năm trước, nhân khẩu của Vân Lâm có 740.000 người, thống kê dân số năm 2015 chỉ còn 700.000 dù vẫn có số lượng lớn công nhân từ nơi khác đến làm cho Formosa.

Cho tới trước năm 2009, theo anh Wu, người dân và gia đình ở đây đều cảm thấy biết ơn Formosa về những thay đổi nhờ dự án này. Nhưng khi phát hiện ra căn bệnh ung thư thì mọi người dần thay đổi quan điểm về Formosa. Rất nhiều người dân ở 6 xã quanh Formosa đã phải rời đi xa hơn để đảm bảo an toàn.

Câu chuyện còn rất dài nhưng chúng tôi không muốn bàn xa hơn nữa, chỉ muốn dừng lại ở đây và chúng ta cùng bàn về nguồn cơn xuất phát của ung thư đến từ môi trường hay do con người.

Môi trường không phải tự nhiên có thể xấu đi hay ấm/nóng lên, đó là do các hiệu ứng nhà kính làm thủng tầng ozon; Quá trình công nghiệp hóa, hiến đại hóa sinh ra hàng loạt các loại nhà máy phun khí thải, chất thải trực tiếp ra môi trường; Khói bụi của hàng tỷ xe cộ dùng nguyên liêu hóa thạch như xăng dầu; Rừng bị tàn phá...Đó chính là do con người gây nên.

Thói quen sống , ăn uống không tốt có thể là một phần dẫn đến nguy cơ gây nên bệnh ưng thư cho bạn và người thân, nhưng đừng quên bầu không khí bạn đang hít thở, nguồn nước bạn đang sử dụng cũng là một phần quan trọng đưa ưng thư đến gần bạn hơn.

Qua bài viết này, Khám Bác Sĩ muốn đưa một thông điệp chắc đã nhàm với mọi người nhưng nó sẽ không bao giờ là cũ nếu như mỗi người trong chúng ta chưa tự ý thức và bảo vệ:

Hãy giữ gìn môi trường vì một cuộc sống khỏe-đẹp.

Nếu bạn có ý kiến gì xung quanh bài viết này hoặc muốn chia sẻ với Khám Bác Sĩ về sức khỏe hãy vào trang Fanpage của chúng tôi (tại đây). Còn bạn có vấn đề về sức khỏe muốn tìm gặp các bác sĩ giỏi dể được chưa trị kịp thời và hiệu quả hãy gọi ngay vào số HOTLINE 1900 6224. Chúng tôi luôn có khi bạn cần!